Theo Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ, 92% doanh nghiệp Việt Nam đã quan tâm và ứng dụng chuyển đổi số vào hoạt động kinh doanh, vận hành trong năm 2024, thế nhưng mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ 4.0 trong hoạt động sản xuất thực tế của các doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Khoảng cách giữa “quan tâm” và “thực sự sẵn sàng” này không phải điều gì mới: ngay từ tháng 11/2019, Bộ Công Thương đã phối hợp cùng Tập đoàn Siemens tổ chức hội thảo thí điểm áp dụng Bộ chỉ số Mức độ sẵn sàng cho sản xuất công nghiệp thông minh (Smart Industry Readiness Index – SIRI) do Chính phủ Singapore xây dựng, nhằm giúp doanh nghiệp trong nước có một thước đo cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở ý định.
Trong khi đội ngũ vận hành ngày càng tiếp cận với các công nghệ như IoT, tự động hóa hay dữ liệu lớn, doanh nghiệp vẫn thiếu một hệ quy chiếu thống nhất để đánh giá mức độ sẵn sàng và xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp. SIRI được thiết kế để giải quyết chính khoảng trống này, thông qua một khung đánh giá có cấu trúc giúp doanh nghiệp nhìn nhận toàn diện hiện trạng và xác định các ưu tiên trên hành trình hướng tới Công nghiệp 4.0. Khung đánh giá này đã được triển khai tại nhiều nhà máy trên thế giới, tạo cơ sở để doanh nghiệp có một cách tiếp cận hệ thống hơn khi bắt đầu hoặc tiếp tục hành trình chuyển đổi số sản xuất.
SIRI Đến Từ Đâu Và Vì Sao Được Xem Là Chuẩn Quốc Tế
SIRI được Ủy ban Phát triển Kinh tế Singapore (Singapore Economic Development Board – EDB) ra mắt lần đầu vào tháng 11/2017, hợp tác cùng tổ chức kiểm định TÜV SÜD và một mạng lưới chuyên gia công nghệ, tư vấn và học thuật. Đến năm 2020, EDB chính thức bắt tay với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum – WEF) để đưa SIRI trở thành chuẩn đánh giá được công nhận trên phạm vi toàn cầu cho quá trình chuyển đổi Công nghiệp 4.0.
Năm 2021, Trung tâm Chuyển đổi Công nghiệp Quốc tế (International Centre for Industrial Transformation – INCIT), một tổ chức phi lợi nhuận, phi chính phủ và độc lập, được thành lập để tiếp quản việc quản lý và vận hành chương trình SIRI trên toàn thế giới. Đây cũng chính là đối tác mà QUESTEDU đang hợp tác trực tiếp trong quá trình xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo liên quan đến SIRI tại Việt Nam.
Theo INCIT, SIRI đã được hơn 1.000 nhà máy tại hơn 30 quốc gia hoàn thành đánh giá chính thức, một tín hiệu cho thấy khung đánh giá này đang ngày càng gắn liền với thực tế chuyển đổi số của ngành sản xuất trong nước, chứ không còn là một tiêu chuẩn xa vời.
Cấu Trúc Ba Lớp Của Khung SIRI: Ba Khối – Tám Trụ Cột – Mười Sáu Khía Cạnh
Điều làm nên giá trị thực tiễn của SIRI là cách khung đánh giá này được phân tầng rõ ràng, giúp một khái niệm trừu tượng như “chuyển đổi số” trở thành những hạng mục cụ thể có thể đo lường được.
Ba khối nền tảng (Building Blocks) đại diện cho ba trụ cột cấu thành Công nghiệp 4.0: Quy trình (Process), Công nghệ (Technology), và Tổ chức (Organisation). SIRI nhấn mạnh rằng cả ba khối này phải được xem xét đồng thời – một nhà máy đầu tư mạnh vào công nghệ nhưng bỏ qua con người và cách vận hành vẫn khó có thể khai thác trọn vẹn tiềm năng của Công nghiệp 4.0.
Tám trụ cột (Pillars) cụ thể hóa ba khối trên thành các lĩnh vực trọng tâm mà doanh nghiệp cần tập trung:
- Khối Quy trình: Vận hành (Operations), Chuỗi cung ứng (Supply Chain), và Vòng đời sản phẩm (Product Lifecycle).
- Khối Công nghệ: Tự động hóa (Automation), Kết nối (Connectivity), và Trí tuệ (Intelligence).
- Khối Tổ chức: Sẵn sàng về nhân lực (Talent Readiness), và Cơ cấu & Quản lý (Structure & Management).
Mười sáu khía cạnh (Dimensions) là lớp chi tiết nhất, phân nhỏ từ tám trụ cột thành các hạng mục đánh giá cụ thể mà doanh nghiệp có thể dùng để chấm điểm mức độ sẵn sàng thực tế tại cơ sở sản xuất của mình.
Ảnh 1: Khung SIRI
Ma Trận Đánh Giá Và Ma Trận Ưu Tiên: Từ Đo Lường Đến Hành Động
Sau khi xác định 16 khía cạnh đánh giá, SIRI sử dụng Ma trận Đánh giá (Assessment Matrix) để giúp doanh nghiệp xác định mức độ trưởng thành và mức độ sẵn sàng cho Công nghiệp 4.0 của nhà máy. Mỗi khía cạnh được phân chia thành 6 cấp độ trưởng thành, qua đó doanh nghiệp có thể đánh giá hiện trạng, nhận diện khoảng cách và hình dung rõ hơn vị trí của mình trên hành trình chuyển đổi số. Theo EDB, công cụ này được thiết kế như một công cụ tự chẩn đoán, cho phép doanh nghiệp đánh giá hiện trạng của nhà máy và xác định những khoảng trống cần cải thiện.
Tuy nhiên, biết nhà máy đang ở đâu mới chỉ là bước đầu. Câu hỏi tiếp theo là: Doanh nghiệp nên ưu tiên thay đổi điều gì trước? Đây là vai trò của Ma trận Ưu tiên (Prioritisation Matrix). Được EDB ra mắt vào năm 2019, công cụ này hỗ trợ doanh nghiệp xác định những khía cạnh SIRI có mức độ ưu tiên cao dựa trên mức độ trưởng thành hiện tại, hiệu quả tài chính và các yếu tố liên quan đến giá trị kinh doanh.
Nói cách khác, nếu Ma trận Đánh giá trả lời câu hỏi “chúng ta đang ở đâu”, thì Ma trận Ưu tiên trả lời câu hỏi “chúng ta nên làm gì trước”. Từ đó, doanh nghiệp có thể chuyển kết quả đánh giá thành những ưu tiên cụ thể hơn cho lộ trình chuyển đổi số sản xuất, thay vì đầu tư công nghệ theo cách dàn trải.
Khung LEAD: Biến Đánh Giá Thành Một Chu Trình Chuyển Đổi Liên Tục
Một hạn chế thường gặp khi doanh nghiệp tiếp cận các khung đánh giá chuyển đổi số là coi việc đánh giá như một hoạt động độc lập: hoàn thành đánh giá, nhận kết quả rồi dừng lại ở báo cáo. SIRI tiếp cận khác hơn thông qua Khung LEAD, một quy trình gồm bốn bước liên tục giúp doanh nghiệp bắt đầu, xây dựng và duy trì hành trình chuyển đổi Công nghiệp 4.0.
- Learn (Học hỏi): Xây dựng kiến thức nền tảng và ngôn ngữ chung về Công nghiệp 4.0, tạo sự thống nhất trong nhận thức trước khi doanh nghiệp bắt đầu quá trình đánh giá và chuyển đổi.
- Evaluate (Đánh giá): Đánh giá mức độ trưởng thành hiện tại của nhà máy thông qua Ma trận Đánh giá, dựa trên 16 khía cạnh của SIRI.
- Architect (Kiến tạo): Xây dựng chiến lược và lộ trình chuyển đổi số dựa trên kết quả đánh giá, xác định những ưu tiên phù hợp với hiện trạng và mục tiêu của doanh nghiệp.
- Deliver (Triển khai): Triển khai các sáng kiến chuyển đổi, tạo ra tác động thực tế và duy trì các kết quả đạt được.
Điểm quan trọng của LEAD nằm ở tính liên tục: doanh nghiệp không dừng lại sau khi hoàn thành một lần đánh giá, mà sử dụng kết quả và những thay đổi trong quá trình triển khai để tiếp tục điều chỉnh chiến lược và lộ trình. Theo EDB, LEAD được thiết kế để giúp doanh nghiệp xác định bắt đầu từ đâu, mở rộng như thế nào và làm thế nào để duy trì tăng trưởng trong bối cảnh Công nghiệp 4.0.
Ảnh 2: Khung LEAD
SIRI: Từ đánh giá hiện trạng đến hành động
Giá trị của SIRI không chỉ nằm ở việc đánh giá mức độ trưởng thành số, mà còn ở khả năng tạo ra một thước đo chung để ban lãnh đạo, đội ngũ vận hành và đối tác công nghệ cùng nhìn nhận hiện trạng và xác định hướng ưu tiên cho chuyển đổi số.
Tuy nhiên, để đưa khung đánh giá này vào thực tiễn sản xuất, doanh nghiệp cần biết cách vận dụng SIRI phù hợp với nguồn lực, mục tiêu và đặc thù vận hành của mình. Đây cũng là định hướng trong chương trình Đánh giá & Đào tạo Sẵn sàng Chuyển đổi số do QUESTEDU hợp tác cùng INCIT, dựa trên khung SIRI và LEAD.
Chương trình hướng đến việc giúp doanh nghiệp hiểu đúng hiện trạng, xác định điểm ưu tiên và xây dựng lộ trình chuyển đổi số có cơ sở, từ đó từng bước biến chuyển đổi số thành một năng lực được duy trì và phát triển lâu dài.
Nếu doanh nghiệp đang tìm kiếm một điểm khởi đầu rõ ràng cho hành trình chuyển đổi số nhà máy, QUESTEDU và INCIT sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình đánh giá và xây dựng lộ trình phù hợp.
Nguồn tham khảo
EDB (2026). The smart industry readiness index. [online] Edb.gov.sg. Available at: https://www.edb.gov.sg/en/corporate-news/advanced-manufacturing-release [Accessed 26 Sept. 2026].
INCIT. (2022). INCIT announces official partnership with National Industrial Development and Logistics Program Saudi Arabia (NIDLP) to help them adapt the smart industry readiness index (SIRI) digital framework | INCIT newsroom. [online] Available at: https://incit.org/newsroom/incit-announces-official-partnership-with-nidlp/ [Accessed 26 Sept. 2026].
moit.gov.vn. (2019). Hội thảo đánh giá mức độ sẵn sàng và xây dựng LỘ trình chuyển đổi SỐ tại doanh nghiệp sản xuất công … [online] Available at: https://moit.gov.vn/khoa-hoc-va-cong-nghe/hoi-thao-danh-gia-muc-do-san-sang-va-xay-dung-lo-trinh-chuye2.html [Accessed 25 Sept. 2026].
PV (2024). Chuyển đổi SỐ doanh nghiệp tại Việt Nam: Thuận lợi và thách thức. [online] Mst.gov.vn. Available at: https://mst.gov.vn/chuyen-doi-so-doanh-nghiep-tai-viet-nam-thuan-loi-va-thach-thuc-19724123111542568.htm [Accessed 25 Sept. 2026].
